Have Breakfast… or…Be Breakfast!

Who sells the largest number of cameras in India?

Your guess is likely to be Sony, Canon or Nikon. Answer is none of the above. The winner is Nokia whose main line of business in India is not cameras but cell phones.

Reason being cameras bundled with cellphones are outselling stand alone cameras. Now, what prevents the cellphone from replacing the camera outright? Nothing at all. One can only hope the Sony’s and Canons are taking note.

Try this. Who is the biggest in music business in India? You think it is HMV Sa-Re-Ga-Ma? Sorry. The answer is Airtel. By selling caller tunes (that play for 30 seconds) Airtel makes more than what music companies make by selling music albums (that run for hours).

Incidentally Airtel is not in music business. It is the mobile service provider with the largest subscriber base in India. That sort of competitor is difficult to detect, even more difficult to beat (by the time you have identified him he has already gone past you). But if you imagine that Nokia and Bharti (Airtel’s parent) are breathing easy you can’t be farther from truth.

Nokia confessed that they all but missed the Smartphone bus. They admit that Apple’s I phone and Google’s Android can make life difficult in future. But you never thought Google was a mobile company, did you? If these illustrations mean anything, there is a bigger game unfolding. It is not so much about mobile or music or camera or emails?

The “Mahabharata” (the great Indian epic battle) is about “what is tomorrow’s personal digital device”? Will it be a souped up mobile or a palmtop with a telephone? All these are little wars that add up to that big battle. Hiding behind all these wars is a gem of a question – “who is my competitor?”

Once in a while, to intrigue my students I toss a question at them. It says “What Apple did to Sony, Sony did to Kodak, explain?” The smart ones get the answer almost immediately. Sony defined its market as audio (music from the walkman). They never expected an IT company like Apple to encroach into their audio domain. Come to think of it, is it really surprising? Apple as a computer maker has both audio and video capabilities. So what made Sony think he won’t compete on pure audio? “Elementary Watson”. So also Kodak defined its business as film cameras, Sony defines its businesses as “digital.”

In digital camera the two markets perfectly meshed. Kodak was torn between going digital and sacrificing money on camera film or staying with films and getting left behind in digital technology. Left undecided it lost in both. It had to. It did not ask the question “who is my competitor for tomorrow?” The same was true for IBM whose mainframe revenue prevented it from seeing the PC. The same was true of Bill Gates who declared “internet is a fad!” and then turned around to bundle the browser with windows to bury Netscape. The point is not who is today’s competitor. Today’s competitor is obvious. Tomorrow’s is not.

In 2008, who was the toughest competitor to British Airways in India? Singapore airlines? Better still, Indian airlines? Maybe, but there are better answers. There are competitors that can hurt all these airlines and others not mentioned. The answer is videoconferencing and telepresence services of HP and Cisco. Travel dropped due to recession. Senior IT executives in India and abroad were compelled by their head quarters to use videoconferencing to shrink travel budget. So much so, that the mad scramble for American visas from Indian techies was nowhere in sight in 2008. (India has a quota of something like 65,000 visas to the U.S. They were going a-begging. Blame it on recession!). So far so good. But to think that the airlines will be back in business post recession is something I would not bet on. In short term yes. In long term a resounding no. Remember, if there is one place where Newton’s law of gravity is applicable besides physics it is in electronic hardware. Between 1977 and 1991 the prices of the now dead VCR (parent of Blue-Ray disc player) crashed to one-third of its original level in India. PC’s price dropped from hundreds of thousands of rupees to tens of thousands. If this trend repeats then telepresence prices will also crash. Imagine the fate of airlines then. As it is not many are making money. Then it will surely be RIP!

India has two passions. Films and cricket. The two markets were distinctly different. So were the icons. The cricket gods were Sachin and Sehwag. The filmi gods were the Khans (Aamir Khan, Shah Rukh Khan and the other Khans who followed suit). That was, when cricket was fundamentally test cricket or at best 50 over cricket. Then came IPL and the two markets collapsed into one. IPL brought cricket down to 20 overs. Suddenly an IPL match was reduced to the length of a 3 hour movie. Cricket became film’s competitor. On the eve of IPL matches movie halls ran empty. Desperate multiplex owners requisitioned the rights for screening IPL matches at movie halls to hang on to the audience. If IPL were to become the mainstay of cricket, as it is likely to be, films have to sequence their releases so as not clash with IPL matches. As far as the audience is concerned both are what in India are called 3 hour “tamasha” (entertainment). Cricket season might push films out of the market.

Look at the products that vanished from India in the last 20 years. When did you last see a black and white movie? When did you last use a fountain pen? When did you last type on a typewriter? The answer for all the above is “I don’t remember!” For some time there was a mild substitute for the typewriter called electronic typewriter that had limited memory. Then came the computer and mowed them all. Today most technologically challenged guys like me use the computer as an upgraded typewriter. Typewriters per se are nowhere to be seen.

One last illustration. 20 years back what were Indians using to wake them up in the morning? The answer is “alarm clock.” The alarm clock was a monster made of mechanical springs. It had to be physically keyed every day to keep it running. It made so much noise by way of alarm, that it woke you up and the rest of the colony. Then came quartz clocks which were sleeker. They were much more gentle though still quaintly called “alarms.” What do we use today for waking up in the morning? Cellphone! An entire industry of clocks disappeared without warning thanks to cell phones. Big watch companies like Titan were the losers. You never know in which bush your competitor is hiding!

On a lighter vein, who are the competitors for authors? Joke spewing machines? (Steve Wozniak, the co-founder of Apple, himself a Pole, tagged a Polish joke telling machine to a telephone much to the mirth of Silicon Valley). Or will the competition be story telling robots? Future is scary! The boss of an IT company once said something interesting about the animal called competition. He said “Have breakfast …or…. be breakfast”! That sums it up rather neatly.

—Dr. Y. L. R. Moorthi is a professor at the Indian Institute of Management Bangalore. He is an M.Tech from Indian Institute of Technology, Madras and a post graduate in management from IIM, Bangalore.

No related posts.

*सध्या फिरत असलेला हा ईमेल. ‘हेच बरोबर’ किंवा ‘हेच चूक’ असे आम्ही म्हणणार नाही. ‘We are just pointing towards some facts’ अशी  आमची सोपी-सपक, मराठमोळी भूमिका आहे. बाकी तुम्ही जाणकार आहातच.

No related posts.

‘बचत करायला हवी,’ हा सर्वमान्य फंडा आहे. तुमचे-माझे वडील तेच सांगत होते पण आपल्याला हे कधीही जमले नाही. आजच्या रिसेशनच्या काळात मात्र या वाक्याला अगदी जीवन-मरणाचा अर्थ प्राप्त झाला आहे. या पोस्टमध्ये मी आज तुम्हाला पर्सनल फायनान्सची सर्वात मुलभूत तत्त्वे सांगणार आहे. मी काही वॉरेन बफे नाही पण जे मला इकडून-तिकडून कळाले ते माझ्या प्रिय मित्रांना सांगण्याचा हा प्रयत्न.

१. आर्थिक नोंदवही ठेवा

तुम्हाला वेळ कमी असेल तर पुढचे नियम वाचायची गरजच नाही. मला समजलेल्या सगळ्या नियमांमध्ये हा नियम म्हणजे अगदी गायत्री मंत्र! हा एक नियम पाळला तरी पुरे.

तुम्ही प्रत्येक दिवशी केलेला, प्रत्येत खर्च हा कागदावर उतरलाच पाहिजे. त्याची नोंद ही झालीच पाहीजे. हे करण्याचा सगळ्यात मोठा फायदा म्हणजे आपल्या खर्चाचा पॅटर्न आपल्याला लक्षात येतो. आपला जास्त खर्च कुठल्या गोष्टींवर होतो? तो किती होतो? अनावश्यक खर्च कुठे झाला? यासारख्या गोष्टी महिन्याच्या शेवटी तुम्हाला सहजपणे कळतील.

कागदी नोंदवही ठेवणे अवघड वाटत असेल तर मोबाईलवर किंवा कॉम्प्युटरवर तुम्ही खर्चाच्या नोंदी करू शकता. मोबाईल तर नेहमी आपल्यासोबत असतो. त्यावर तुम्हाला नोंदी ठेवणे अगदी सोपे जाईल. ‘मनीमॅनेजर’ नावाचे एक छान अॅप्लीकेशन तुम्हाला या नोंदी ठेवण्यास वापरता येईल. यात खर्चाचे प्रकार, त्याखाली दिवसवार नोंदी करायची सोय, खर्चाचे स्टॅटिस्टिक्स, हे सगळे ईमेलवर पाठवण्याची सोय वगैरे गोष्टी आहेत.

हे अॅप्लीकेशन डाऊनलोड करण्यासाठी येथे क्लिक करा.

याशिवाय कॉम्प्युटरवर खर्चाच्या नोंदी करण्यासाठी तुम्ही ही एक्सेल शीटही डाऊनलोड करून वापरू शकता.

२. कॉन्टेन्जन्सी फंड

बऱ्याच घटना या अगदी अभावित असतात. त्या कुणाला सांगून घडत नाहीत. कुठल्यातरी कारणासाठी अचानक पैशाची आवश्यकता भासणे, मोठे आजारपण, अपघात, नोकरी जाणे वगैरे. अशा गोष्टींना तोंड देण्यासाठी आपली आर्थिक तयारी असलीच पाहीजे. अशा वेळी ही रक्कम कॅशमध्ये असली पाहिजे आणि ती २४ तास ATM द्वारे उपलब्ध असली पाहिजे.

कॉन्टेन्जंन्सी फंड असतो तो यासाठी.

हा फंड किती असावा हे ज्याने-त्याने ठरवले पाहिजे. पण एक साधा नियम असा की तुमच्या खर्चाच्या किंवा उत्पन्नाच्या तीनपट रक्कम कॅशमध्ये, ATM मध्ये हवी. ही तुमची ‘मिनीमम बॅलन्स अमाऊंट’. तिला इमर्जन्सी नसताना हात लावायचा नाही.

उदाहरणार्थ: तुमचे निश्चित उत्पन्न (पगार+इतर) महिना रु. ३०,००० आहे आणि तुमचा महिन्याचा खर्च सरासरी रु. २०,००० आहे (हप्ते आणि इतर खर्च धरून), तर तुमचा कॉन्टेन्जंन्सी फंड हा किमान रु. ६०,००० किंवा आयडियली रु. ९०,००० असलाच पाहिजे.

या कॉन्टेन्जंन्सी फंडसाठी ATM ची सुविधा असलेले एक वेगळेच बँक अकाऊंट असलेले बेष्ट.

३. इन्श्युरन्स

‘वेळ सांगून येत नसते,’ हे वाक्य मोजून कंटाळा येईल इतक्या वेळेस तुम्ही ऐकले असेल. पण खरंच, वेळ सांगून येत नसते. अशा वेळांसाठी इन्श्युरन्स मस्ट! तुम्ही तो काढलाच असणार, असे मी गृहीत धरतो. महत्त्व असलेल्या, पैशांचा स्रोत असलेल्या प्रत्येक माणसाचा-वस्तूचा विमा उतरवलाच पाहिजे. यात मग जीवन, अपघात, आरोग्य, वाहन वगैरे सगळ्या प्रकारचे विमे आले.

तुम्ही कमावणारे असाल आणि तरीसुद्धा वरील विमे न उतरवलेल्या करंट्यांपैकी एक असाल तर ‘जानी, बेष्ट डे वॉज यष्टर्डे! अभ्भी के अभ्भी जाव और विमे लेके आव’.

4. गुंतवणूक

पैसा हा नुसता लोणचे घालून ठेवल्यासारखा ठेवला की त्याची किंमत कमी-कमी होत जाते. आजचे लाख रुपये आणि १० वर्षांनंतरचे लाख रुपये यांच्या त्या-त्या वेळी असणाऱ्या किंमतीत फरक आहे. भविष्यकाळाची तरतूद ही गुंतवणुकीद्वारेच होऊ शकते.

गुंतवणूक करण्यासाठी जमीन, घर, सोने, शेअर्स, फिक्स्ड डिपॉझिट, म्युच्युअल फंड यासारखे अनेक पर्याय प्रत्येकाच्या गरज, सोय, कालावधी आणि रिस्क घ्यायची आर्थिक क्षमता यानुसार बदलतील. डोळसपणे स्वतः नीट विचार करून हे निर्णय घ्यावेत. त्याशिवाय कॉन्टेन्जन्सी फंड, विमा आणि आपला महिन्याचा खर्च याची तरतूद आधी करून मग उरलेल्या रकमेचा गुंतवणूकीसाठी विचार करावा.

आणखी एक महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे गुंतवणूक आणि विमा यात गल्लत करू नका. या दोन पूर्ण वेगळ्या आणि तितक्याच आवश्यक गोष्टी आहेत.

याशिवाय तुम्ही कुठले आर्थिक नियम पाळता का? कळवा कॉंमेंटस् मध्ये.

No related posts.

आडवळणाचा-आडबाजूचा एखादा वडापाववाला, एखादा भेळवाला किंवा एखादा चिकन-रश्शावाला जसा बेष्टच असतो तसं मिस्सळ-पावमध्ये माझ्या मते या ‘संजीवनी’वाल्यांचा हात कुणी धरू शकणार नाही.

कित्येकदा त्या रस्त्यावर जाणे-येणे असूनही हे ‘संजीवनी’ हॉटेल मला बिलकूल माहित नव्हते. टिळक रस्त्यावर स्वारगेटला जाताना, स.प. कॉलेजच्या थोडे पुढे ‘गिरिजा’च्या चौकात उभारल्यावर समोरच तिरक्या दिशेला एका पांढऱ्या घरात हे हॉटेल आहे. कुठेही जाहिरात नाही किंवा नावाची भलीमोठी पाटीही नाही (अगदी ‘संजीवनी’ हे नावसुद्धा मित्र म्हणाला म्हणून – या नावाचा बहुधा कुठेही उल्लेख नाही). बाहेर फक्त एक भावफलक बस्स! ‘अस्सल पुणेरीपणा दुसरं काय!’ असं म्हणावं तर तसंही काही नाही. म्हातारे आई-वडील आणि त्यांचा तरूण मुलगा असे तिघेजण या हॉटेलातले मालक-आचारी-वेटर वगैरे सबकुछ. त्यांच्या वागण्या-बोलण्यात कुठेही खवचटपणा वगैरे काही नाही.

इथल्या मिसळची महती मी माझ्या एका अभिनव कॉलेजमध्ये शिकलेल्या मित्राकडून आधीच ऐकली होती. त्यामुळे तिथे गेल्यावर काय मागवायचे, हा नेहमीचा प्रश्नच नव्हता.

संजीवनीमध्ये तिथल्या पदार्थांच्याबाबतीत बनवून ठेवणे वगैरे प्रकारच नाही. त्यामुळे प्रत्येक पदार्थ गरमागरम आणि फ्रेश! याला नेहेमीपेक्षा थोडा जास्त वेळ जरी लागला तरी ‘नो प्रॉब्लेम!’ नॉर्मली मी ‘झणझणीत, नाका-डोळ्याला पाणी’ आणणाऱ्या मिसळच्या फार प्रेमात नाही. फक्त तोंडाला पाणी आले तरी पुरे. यामुळे मी सहसा बाहेर मिसळ खाणे टाळतोच.

संजीवनीमधली मिसळ मात्र माझ्यासाठी एक चविष्ट आश्चर्य होते. ‘एक घास – तीन घोट पाणी’ अशी जरी नसली तरी ही मिसळ पार सपकही नव्हती. किंबहुना ‘हर स्वाद सही-सही’. मिसळचे जे ‘सॅंपल’ असते ते तर इतके मस्त होते की बास्स! मित्राने माहिती दिली की गेली ८-१० वर्षे ही सुंदर चव तितकीच आणि त्याच प्रकारे सुंदर आहे. ही कदाचित मिसळ तयार करणाऱ्यांना त्यांच्या कामाची सर्वात मोठी पावती आहे. क्वालिटीच्या या जमान्यात क्वालिटी अशा प्रकारे कायम ठेवणे म्हणजे खरोखर मोठे काम आहे. बरं याची कधी कुठे जाहिरातसुद्धा नसते पण तरीसुद्धा इथे येणारा प्रत्येक खवय्या हा ‘रिपीट कस्टमर’ असतोच असतो.

मिसळ झाल्यावर आम्ही इथली जगप्रसिद्ध ‘ब्रू कॉफी’ मागवली. हीसुद्धा तितकीच अफलातून. कदाचित मिसळ खाता खाता माहोलच असा होतो की आपल्याला समोर आलेली प्रत्येक गोष्ट तितकीच अप्रतिम वाटू लागते. पण मला मात्र त्याक्षणी ती कॉफी अभूतपूर्वच वाटली.

या चवीला आणि एकूण अनुभवाला शंभरपैकी शंभर मार्क!

No related posts.

त्यानंतर त्याच्या वाटेला आम्ही गेलोच नाही.

मायकेल मात्र कायम आपल्याला बातम्यांमधून भेटत राहीला. आजारी असलेला, लैंगिक शोषणासारखा गंभीर आरोप असलेला आणि नंतर त्यातून सुटलेला, चॅरिटीसाठी लाखो डॉलर देणारा, पुन्हा प्रकाशझोतात येण्यासाठी धडपडणारा…आपण म्हणतो ना A बिल्डींगमध्ये राहणारे क्ष किंवा G विंगमध्ये राहणारे य, तसे पेपर आणि बातम्यांतून राहणारी बरीच मंडळी आपल्या ओळखीची असतात. मायकेल जॅक्सन हे तसे एक नाव होते.

त्याचे निधन झाल्यावर लोकांनी ज्या उत्स्फुर्तपणे आपले दुःख व्यक्त केले तसे या आधी कदाचित प्रिन्सेस डायनाच्या निधनावेळीच झाले असेल. मायकेल जॅक्सनला इंटरनेटवरून त्याच्या चाहत्यांनी वाहीलेली ही श्रद्धांजली (आणि एक व्हिडिओ) -

No related posts.

Easy Youtube Video Downloader आणि Video Download Helper

यादोहोंपैकी कुठलेही अॅड-ऑन ऑनलाईन व्हिडिओ डाऊनलोड करण्यासाठी वापरा.

Greasemonkey

दिव्यातल्या जिन्नला तिसरा वर “आणखी दोन वर” असा मागावं तसं या ग्रीझमंकी अॅड-ऑनचं आहे. हा एकटा पठ्ठ्या असंख्य नवीन क्षमता फायरफॉक्समध्ये टाकण्याचं काम करतो. एकदा तुम्ही ग्रीझमंकी इन्स्टॉल केलं की अशा क्षमता देणऱ्या विवीध स्क्रिप्ट आपल्याला फायरफॉक्ससोबत वापरता येतात. एखादी वेबसाईट दिसते किंवा काम करते कशी हे आपल्या हातात नसते. ग्रीझमंकी+स्क्रिप्ट्स् या जोडगोळीमुळे मात्र तुम्ही हे करू शकता. काही चांगल्या स्क्रिप्ट्स् साठी, या लिंकवर क्लिक करा.

Persona

फायरफॉक्सचं रुपडं बदलण्यासाठी आपण नवीन थीम इन्स्टॉल करु शकतो. पण थीम इन्स्टॉल न करता जर तसाच परिणाम साधायचा असेल तर पर्सोना बेष्ट. एकदा पर्सोना इन्स्टॉल केलं की एका क्लिकवर तुम्ही फायरफॉक्सचं रंगरूप पालटू शकता.

Picnik

कुठल्याही वेबपेजवरचा फोटो/इमेज सुंदररीत्या ऑनलाईन एडीट करायचा असेल तर पिकनीकसारखा पर्याय नाही. पिकनीकचे हे अॅड-ऑन इन्स्टॉल केले की पिकनीक एडिटींगच्या लिंक्स अगदी राईट-क्लिकवर मिळतात.

Personal Menu

रोज ब्राऊजिंग करतांना तुम्ही किती वेळा मेनुबारमधील ‘File’, ‘Edit’, ‘Help’ या लिंक्सवर क्लिक करता? जवळजवळ नाहीच. मग या गोष्टींमध्ये आपली मुल्यवान स्क्रीनस्पेस का वाया घालवायची? पर्सनल मेनु अॅड-ऑन इन्स्टॉल केल्यावर तुमचा ही प्रश्न लगेच सुटतो. खाली दाखवल्याप्रमाणे एका ड्रॉपडाऊनमध्ये फक्त पाहीजे तेवढ्याच मेनुबार लिंक्स आपल्याला ठेवता येतात.

याव्यतिरिक्त असलेले कुठले अॅड-ऑन तुम्ही वापरता?

Related posts:

1. वाचावेच असे काही…

मला खात्री आहे की यातलं एक जरी मिळालं तरी मला अफाट बरं वाटणार म्हणून. काही जणांना गच्चीत उभारून पक्षी बघत बसल्याने बरं वाटतं तर काहींना पसारा आवरून ठेवता ठेवता हॅप्पीनेस गवसतो…मला लक्षात आलं, पक्षी बघणं काय किंवा पसारा आवरून ठेवणं काय – हे एक ध्यानच की! म्हणजे ‘बावळं’वालं ध्यान नव्हे – मेडिटेशनवालं. मन गुंतलं पाहीजे ब्बास्स! मला आणखी एक मार्ग सापडला या मनाला गुंतवण्याचा. अॅक्चुअलीमध्ये हा मार्ग मनाला गुंतवत नाही तर अगदी खुलवतोदेखील. तो म्हणजे यादी करण्याचा. यादी करायची आपल्या आयुष्यातल्या आनंदांची…म्हणजे मी काय केलं की एक मस्त यादी केली मला आवडलेली पुस्तके, सिनेमे, घटना, माणसे वगैरे वगैरे. ती यादी एकदम बेश् झाली.

म्हणजे मी काय विचार केला की समजा परवा माझी इहलोकीची यात्रा संपणार असेल तर आज-उद्यात काय वाचावे? किंवा कुठला सिनेमा पुन्हा बघावा? वगैरे.

पुस्तकांच्या बाबतीत विचार केला आणि लख्खकन जीएंनी कॉन्राड रिक्टरच्या त्रिकुटाचा केलेला अनुवाद माझ्या डोळ्यासमोर आला. कॉन्राड रिक्टरच्या या मुळ त्रिकुटाला (ज्याला ‘The Awakening Land Trilogy’ असे सार्थ नाव आहे) पुलीत्झर प्राईझ मिळाले आहे असे वाचल्यावर नोबेल का नाही असा पहीला प्रश्न माझ्या मनात आला. गॅब्रीयेल गार्शिया मार्क्वेझच्या ‘One Hundred Years of Solitude’ किंवा आपल्या श्रीनांच्या ‘तुंबाडचे खोत’ सारखी युगांची कहाणी रिक्टरच्या या तीन पुस्तकांत आली आहे. अमेरिकेत खोलवर शिरून, ओहायओच्या निबिड जंगलात आपलं घर बांधणाऱ्या एका पायोनिअरची आणि त्याच्या कुटुंबाची ही कथा. घर, घराचं शिवार आणि मग हळूहळु त्याचा गांव या कथेत होतो. ‘The Trees’, ‘The Fields’, ‘The Town’ या नावाची ही तीन पुस्तके मुळातच मास्टरपीस असली पाहीजेत पण जीएंनी ‘रान’, ‘शिवार’ आणि ‘गांव’ या नावांनी त्यांचा केलेला अनुवाद इतका, इतका अफलातून आहे की या पुस्तकांतल्या घटना अमेरीकन वसाहतवाद्यांच्या नाही तर आपल्या वाड-वडीलांच्या काळात घडल्या असणार असे वाटते.

कित्येक दिवस नुसतेच ‘आणू, आणू’ म्हणून मागे राहीलेली ही रत्ने त्यादिवशी मी लगोलग विकत आणून टाकली. न जाणो खरेच राहून जायची. आनंद मिळवणे सोपे असेल-नसेल पण साध्या गोष्टींमधून तो मिळतो हे खरे की नाही?

तेच सिनेमाचे. पुस्तक म्हटल्यावर जसे मला जीएंना केलेला अनुवाद आठवला तसं सिनेमा म्हटल्यावर का कोण जाणे मला ‘One Flew Over the Cuckoo’s Nest’ आठवला. केन केसीच्या याच नावाच्या पुस्तकावर काढलेला हा सिनेमा खरोखर अप्रतिम! बऱ्याचदा असं होतं की आपण पुस्तक वाचतो आणि कालांतराने त्यावर सिनेमा निघतो. तो सिनेमा इतका भिकार असतो की बास्स. (उदा. ‘दा विंची कोड’. पुस्तक उत्तम पण सिनेमा पाहील्यावर कोड फुटायची वेळ आली.). ‘One Flew Over the Cuckoo’s Nest’ या सिनेमाचं वेगळेपण यातच आहे. मूळ कथेशी प्रामाणिक राहून मिलो फॉर्मन या दिग्दर्शाकाने हा सिनेमा इतका सुंदर फुलवला आहे की विचारता सोय नाही. याशिवाय या सिनेमात जॅक निकल्सनच्या अभिनयाच्या कारकिर्दीतला कदाचित सर्वोत्तम अभिनय असेल.

सक्तमजुरी टाळण्यासाठी वेड्यांच्या इस्पितळात दाखल झालेला मॅकमर्फी, तिथले शहाण्यांना घुसमटवून टाकणारे प्रचंड हुकूमशाही वातावरण आणि तिथली सर्वेसर्वा नर्स रॅशेड, या वातावरणात आपल्या वेड्या मित्रांबरोबर बदल घडवण्याचा आणि त्यासाठी रॅशेडला आव्हान दिलेला मॅकमर्फी आणि मग होणारा एक पिळवटून टाकणारा क्लायमॅक्स…आणि याचे नावही किती कवितेतले – One Flew Over the Cuckoo’s Nest! जानी, तुमने ये फिल्म नही देखा तो कुछ नही देखा…

पुस्तक आणि सिनेमा हे माझे दोन जीवाभावाचे सवंगडी. आणि त्यातही मला आवडणारी पुस्तके आणि सिनेमे हे माझ्या संग्रहात नव्हते!

मग आयुष्य कामाची यादी होणार नाही तर मग काय होणार?

No related posts.

कोण हा मुट?

टाईमच्या स्लाईड्समध्ये या बाबाबद्दल ही अशी माहिती दिलेली आहे. पण प्रत्यक्षात निकाल हातात आल्यावर मात्र टाईमने थोडे कष्ट घेऊन बहुधा अधिक माहिती मिळवली आहे -

म्हणजे नोकरीसुद्धा नसलेल्या या 21 वर्षांच्या पोऱ्याने भल्याभल्यांना मागे टाकले!

पण खरी गंमत ही नव्हे. या ऑनलाईन वोटींगचे हॅकर्सनी (प्रचंड कष्ट घेऊन) तीन-तेरा कसे वाजवले हे वाचणे प्रचंड थ्रिलींग आहे.

टाईमचा पचका – फेज 1

टाईम मासिकाचे चुकले काय तर त्यांनी त्यांच्या ऑनलाईन वोटींगसाठी सुरुवातीला CAPTCHA वापरलाच नाही. मुटला जिंकवणे फार अवघड नाही हे मुटच्या स्वयंघोषित पाठीराख्यांच्या लक्षात आले. त्यांनी मग वोटींगची URL क्रॅक करून, त्या URL चे स्ट्रक्चर समजाऊन घेऊन काही URL तयार केल्या आणि इंटरनेटवर असंख्य ठिकाणी त्या पोस्ट केल्या. माहीत नसलेल्या एखाद्याने त्यावर क्लिक केले की प्रत्यक्षात मुटला रेटींग मिळायचे. उदा. तुम्ही http://अबकडश्रक्षत्र.com/gen.php?id=1883924&rating=100&amount=160 या लिंकवर क्लिक केले की नकळतपणे तुम्ही मुटला 160 वेळा 100 पैकी 100 रेटींग देऊन बसता! अशाच प्रकारची दुसरी लिंक वापरून तुम्ही बराक ओबामाला 500 वेळा 1 रेटींग द्याल आणि मग स्वाभाविकपणे त्यांचा यादीतला नंबर खाली जाणार मुटचा वर जाणार. याचा परिणाम झाला असा की मुटला 300 टक्के वगैरे रेटींग आणि प्रतिस्पर्ध्यांना मात्र अक्षरशः निगेटीव्ह रेटींग!

टाईमचा पचका – फेज 2

परंतु हे काळे-बेरे टाईमच्या वेळीच लक्षात आले. त्यांनी मग URL मध्ये एक गुप्त शब्द टाकला. वरीलप्रमाणे एखाद्याने लिंकवर क्लिक केले तरी आता ऑटोमॅटीक रेटींग होणार नव्हते. याशिवाय, एखाद्याला मिळणाऱ्या 2 रेटींगमध्ये किमान 13 सेकंदांचा गॅप असलाच पाहीजे अशी एक तरतुद टाईमच्या तंत्रज्ञांनी करून ठेवली. म्हणजे एखाद्या प्रोग्रॅमद्वारे 13 सेकंदात एकालाच दोनदा रेटींग झाले की तो आयपी अॅड्रेसच बॅन होणार.

प्रत्यक्षात याचा परिणाम उलटाच झाला. आतापर्यंत केवळ मजा म्हणून प्रयत्न करणारे हॅकर्स आता पेटून उठले. मुटला जिंकवून आणण्याचा त्यांनी आता विडाच उचलला. बरीच खटपट केल्यावर URL मधील गुप्त शब्द शोधण्याची क्लृप्ती त्यांना सापडली. टाईमने या वोटींगसाठी एक फ्लॅश अॅप्लीकेशन वापरले होते. त्यात हे शब्दराव लपले आहेत असे हॅकर्सना लक्षात आले. हा शब्द एकदा सापडला की मग पुन्हा त्यांचा URL स्पॅम अॅटॅक चालु! 13 सेकंदांच्या अटीचीदेखील त्यांनी अफलातून वाट लावली. 13 सेकंदात एकाला दोनदा नाही ना? ठिकाय…सेकंद नं. 1 – मुटला पॉझिटीव्ह वोट, सेकंद नं. 2 ते 13 – इतरांना निगेटीव्ह वोट!

आता या हॅकरांचे काय करावे?

टाईमने या पोलची विश्वासार्हता टिकवण्यासाठी एक शेवटची आणि जालीम चाल खेळली. यावर मात करणे खरोखरच अवघड होते. टाईमने reCAPTCHA वापरला – म्हणजे नो ऑटो वोटींग!

रिकॅपचा!

कुठलाही ऑनलाईन रजिस्ट्रेशन फॉर्म भरतांना किंवा ऑनलाईन वोटींग करतांना तुम्ही खालील कोड/ चित्र पाहिले असेल -

याला म्हणतात CAPTCHA. याचा लॉंगफॉर्म वाचला की याचा उद्देश्यही लक्षात येतो - “Completely Automated Public Turing test to tell Computers and Humans Apart.” ही अशी प्रचंड गिचमीड, वाचायला कर्मकठीण अक्षरे फक्त माणसेच वाचू शकतात. समजा मी असा एक कॉम्प्युटर प्रोग्रॅम तयार केला की जेणेकरून प्रत्यक्ष माणसाच्या ऐवजी तो प्रोग्रॅमच लाखो-करोडो लॉगीन-आयडी तयार करेल, लॉगीन करेल. यामुळे ती साईट अक्षरशः बसेल! हा स्पॅम अॅटॅक रोखण्यासाठी CAPTCHA चा जन्म झाला. ही गिचमीड अक्षरे आणि अंक (तेही एखाद्या टेक्श्चर्ड बॅकग्राऊंडवर) एखाद्या स्पॅम प्रोग्रॅमला वाचायला लावणे सध्यातरी जवळपास अशक्य आहे.

कॅपचा कळाला…आता हा रिकॅपचा कोण?

हा कॅपच्याचा मोठा, अधिक बुद्धिमान आणि आणि परोपकारी भाऊ. याच्या परोपकारातच याची बुद्धिमत्ता लपली आहे. वरील चित्रात, खालच्या उजव्या कोपऱ्यात काय लिहीले आहे?

‘stop spam. read books’

म्हणजे काय असावे.

जगभरात पुस्तकांच्या बाबतीत एक मोठा प्रोजेक्ट चालू आहे तो म्हणजे त्यांच्या डिजीटायझेशनचा. हस्तलिखीते, छापील पुस्तके इत्यादींना जसेच्या तसे इलेक्ट्रॉनीक स्वरुपात आणण्याचा हा प्रकल्प. हे डिजीटायझेशन साध्य करण्यासाठी OCR म्हणजे Optical Character Recognition स्कॅनर्स वापरली जातात. साध्या स्कॅनरमध्ये आणि यांच्यात फरक म्हणजे OCR एखाद्या लिखीतामधून शब्दाक्षरे तेवढी वेगळी काढतात आणि त्यांना डिजीटल फॉर्ममध्ये सेव्ह करतात. व्यक्तिपरत्वे हस्ताक्षरामध्ये असणारी भिन्नता किंवा दोन अक्षरांमध्ये असणारे साम्य (उदा. ट आणि ढ) यामुळे OCR 100% बरोबर असु शकत नाहीत. यावर उपाय म्हणून एक पुस्तक दोन वेगळ्या पद्धतीच्या OCR मधून स्कॅन केले जाते व चूक टाळायचा प्रयत्न केला जातो.

पण एखाद्या शब्दाबद्दल या दोहोंमध्ये मतभिन्नता आली तर? इथे येते ती reCAPTCHA ची परोपकारी वृत्ती.

OCR च्या मतभिन्नतेतून येणारा शब्द येतो reCAPTCHA मध्ये…आणि तुम्ही-आम्ही त्याचे करेक्शन करतो!

reCAPTCHA त दोन शब्द येतात. त्यातला एक हा दिक्षा घेतलेला असतो म्हणजे त्याच्या योग्य OCR रिडींगबद्दल खात्री झालेली असते. दुसरा बापुडा शब्द मात्र OCR च्या मतभिन्नतेत भरडला गेलेला असतो. समजा हा शब्द आहे ‘टकमक’. हा शब्द एखाद्या शंका नसलेल्या शब्दासोबत रिकॅपचामधून आपल्यासमोर येतो. ‘टकमक’ ला वाचून जास्तीत जास्त लोकांनी एंटर केलेला शब्द ग्राह्य मानला जातो. ‘टकमक’ वाचून एंटर केलेला शब्द ‘टकमक’चे ‘लेबल’ या पदावर जाऊन बसतो. एखाद्या शब्दासाठी एकच ‘लेबल’ पुन्हापुन्हा येत गेले म्हणजे त्या लेबलची बढती होऊन तो शब्द प्रमाणीत केला जातो. असा प्रमाणीत झालेला शब्द मग ज्या ज्या पुस्तकांमध्ये जिथे जिथे तो शब्द असेल तिथे जाऊन बसतो.

आहे की नाही ‘वॉट अॅन आयडीया, सरजी!’

टाईमचा पचका – फेज 3

रिकॅपचा लावल्याने झाले काय की हॅकर लोकांनी तयार केलेले URL ऑटोवोटर्स आता काहीच उपयोगाचे नव्हते. अशा URL वर झालेली प्रत्येक क्लिक रिकॅपचाच्या दारावर जाऊन अडकणार होती.

एकीकडे हा प्रश्न उभा राहीला तर दुसरीकडे टाईम आता केव्हाही विजेता घोषीत करेल अशी परिस्थिती होती. वेळ कमी होता. केवळ मॅन्युअल वोटींग करून भागणार नव्हते.

यावर एकच उपाय होता – रिकॅपचामधील कच्चा दुवा शोधणे.

आणि या हॅकर्सनी तो शोधलाही!

त्यांची स्ट्रॅटेजी अशी होती -

समजा एखाद्याने ‘टकमक’ ला ‘ढकमक’ असा शब्द एंटर केला की ‘टकमक’ला ‘ढकमक’ हे लेबल लागते. समजा लाखो लोकांनी आलेल्या कुठल्याही शब्दाला ‘ढकमक’ हेच लेबल लावले तर एक वेळ अशी येईल की कितीतरी शब्दांना ‘ढकमक’ हे लेबल आधीच लागलेले असेल. त्यावेळी रिकॅपचामध्ये कुठला शब्द आला आहे हे न बघताच मी ‘ढकमक’ टाकले की काम तमाम!

यातही वेळ वाचवायसाठी त्यांनी आणखी एक क्लृप्ती केली.

रिकॅपचामध्ये दोन शब्द असतात – एक दीक्षा घेतलेला आणि एक मतभिन्नतावाला. यात गोम अशी आहे की यात तुम्ही मतभिन्नतावाला शब्दच फक्त ओळखला तरी चालते. म्हणजे दोन शब्द ओळखून ते टाईप करायची गरजच नाही. पण कुठला शब्द दीक्षा घेतलेला आणि कुठला मतभिन्नतावाला आहे हे कसे कळायचे? याबाबत हॅकर्सनी निरिक्षणातून एक नियमावलीच तयार केली. त्यांनी अशा प्रकारे वोट करण्यासाठी एक अॅप्लीकेशनही तयार केले. यात तुम्ही फक्त रिकॅपचा एंटर केला की डायरेक्ट वोट व्हायची सोय होती. शिवाय एकावेळी एकऐवजी तीन रिकॅपचा लोड व्हायचे म्हणजे एका वेळेस तीन वोट मुटला!

यात मॅन्युअल कष्ट अधिक होते. पण तरी हॅकर्सनी आपला हेका न सोडता मुटला लाखो-करोडोंनी वोट मिळत राहतील याची काळजी घेतली.

यात सगळ्यात मजेशीर बाब म्हणजे टाईमने ऑफिशियली वोटींग बंद करुनही पुढचे दोन दिवस मुटसाठी वोटींग चालुच होते – कारण टाईमने वोटींग URL काही बंद केली नव्हती!

अॅण्ड दि विनर इज…

हे स्पॅमिंग लक्षात आल्याने टाईम निकाल घोषीत करेल की नाही याबाबत शंका होती. पण अखेरीस मुट हाच Most Influential Person of The Year आहे असे टाईमने घोषीत केले आणि एका मोठ्या हॅकींग प्रकल्पाची सांगता झाली.

यात विशेष म्हणजे हॅकींगचा हा प्रकार मान्य न करता ‘तुम्ही शंका घेणार माहीत होते आणि शंका-कुशंका वगैरे ऑनलाईन वोटींगचा एक भागच असतो’ अशी टाईमच्या संपादकांनी घेतलेली भुमिका.

काही असो – झाला हा प्रकार एखाद्या चित्रपटाला शोभेलसा आहे हे नक्की. खरे की नाही?

No related posts.

(सर्व फोटो Flickr वरून घेतले आहेत.)

No related posts.